Repareren van gebarsten tandwielen

[Ferdinand Bogman]

Het jaar 2025 was voor mij een beetje het "Jaar Van De Gebarsten Tandwielen". Ik kocht allemaal materieel met een of meer gebarsten kunststof tandwielen op de as van een wielstel:

• een Liliput NS 3500. Voor een vervangend tandwiel heb ik meegedaan met de gezamenlijke inkoopactie bij K.K. Produkcja. Prima actie, maar als je het zelf moet doen zit je met de verzendkosten - en zonder staffelkorting .
• een Roco VT 12.5. Een vervangend wielstel met tandwiel is niet meer leverbaar (eerder had ik dit al met een Roco V200).
• een Lenz BR 66. Hiervoor zijn helemaal geen onderdelen meer leverbaar

Voor de Roco en de Lenz heb ik bij Roco alternatieve tandwielen in bestelling maar ik weet nog niet of die gaan passen. En ik lees ook over tandwielen die bij levering al gebarsten zijn.

Het probleem is ook al heel vaak langsgekomen hier op het forum. Er schijnen mensen te zijn die de tandwielen lijmen, anderen vinden dat een idioot idee... Eens kijken wat ze hier dan van vinden .

Het probleem is dat de as van het wielstel ter plekke wat dikker is doordat er groeven ingeslepen zijn. Daardoor is het gat in het tandwiel te klein en komt het onder spanning te staan. De simpele oplossing die nu bedacht is, is de as een beetje te verwarmen waardoor het plastic van het tandwiel, rondom de as, een beetje smelt. Door de spanning "krimpt" het tandwiel terug naar de eigenlijke diameter en de barst gaat dicht.

Het idee is uitgeprobeerd met het - toch al kapotte - tandwiel van de BR 66. Als het tandwiel op de as zit, is de barst duidelijk te zien:




Als het tandwiel van de as af is, neemt het tandwiel zijn oorspronkelijke vorm nog aan:




Voor het experiment is het tandwiel weer op de as geschoven en in de bankschroef geklemd:



In dit geval zijn beide wielen er afgehaald. Het is prettiger om er maar één los te halen. Dan is het goed om de as tussen het tandwiel en het wiel op een of andere manier te koelen (bijvoorbeeld met een nat stukje keukenpapier).
Als een tandwiel niet meer uit zichzelf sluit, kan het misschien nog met een pincet samengeknepen worden.

Dan wordt de soldeerbout op de kop van de as gezet:



Nu is het een kwestie van goed opletten wat er gebeurt. We willen natuurlijk niet dat het tandwiel helemaal wegsmelt  . Ook hiervoor is het misschien handig een koelmiddel bij de hand te houden, bijvoorbeeld een bakje koud water waar het geheel snel ingegooid kan worden.

Het experiment lijkt gelukt:



Wie ver genoeg inzoomt, ziet een smeltkraagje bij de as.

Een handmatige test met de as met tandwiel op zijn plek:



Het voelt alsof de boel zonder haperen loopt. Inmiddels heeft het onderstel met motor, kardan, wormwiel en alle drijfassen ook een tijdje probleemloos gelopen.

Omdat de spanning uit het tandwiel is verdwenen zou het niet opnieuw kunnen barsten. Natuurlijk moet een duurtest nog aantonen dat dit een blijvend werkende aandrijving oplevert.

Ik ben benieuwd of er forumleden zijn die dit aandurven; ik lees hier graag commentaar en ervaringen. Dat zal ik in ieder geval zelf plaatsen als ik het weer ga doen.

[Floris Dilz]

als t om een geribbelde as gaat lijkt t me een prima oplossing, simpel en lomp genoeg dak t zelf had kunnen verzinnen, complimenten!

[KNed]

Netjes uitgevoerd zo!

Er zitten dus 1 of meer groeven in deze as? Dus daar is het plastic ook ingesmolten en het tandwiel blijft daarom goed zitten?

Als er nu geen groeven op zitten en je doet deze actie, is er dan de kans dat het tandwiel alsnog vroeg of laat los gaat zitten op de as?

Koen

[Eric B]

Een interessant onderzoek Ferdinand, het wachten is nu natuurlijk op een langdurige praktijktest onder verschillende en wisselende belastingen 
Vooralsnog ziet het er prima uit zo te zien en te lezen.

Voor het koelen zou ook koudespray kunnen worden overwogen, zowel de technische variant, o.a. gebruikt voor het opsporen van breuken in printsporen, als de (para}medische-, bekend van het voetbalveld zullen in deze beiden voldoen.

Ik blijf waarnemen 

[Ferdinand Bogman]

Bedankt voor de complimenten, Floris! Het verbaast me zelf ook een beetje hoe goed dit simpele idee uitpakt. Ik ben benieuwd of het met kleinere tandwielen ook goed lukt.

Op de foto’s is het niet te zien, Koen. Maar inderdaad: de as heeft, op de plek waar het tandwiel zit, groeven om het tandwiel grip te geven. Dat lijkt me onmisbaar, of zijn er ook gevallen waar dat niet zo is?

Waar je natuurlijk op moet letten, voordat je begint te solderen, is dat het tandwiel op de juiste positie op de as zit.

Ik ben benieuwd hoe je het gebruik van die koudespray voor je ziet, Eric. Kun je het zo aanbrengen dat alleen het onderste deel van de as - en een eventueel aanwezig wiel - gekoeld wordt? Of maak je dan een stuk keukenpapier nat met die koudespray?

[Eric B]

Als je voor de technische variant gaat zit daar een buisje bij, net als bij WD40 bijvoorbeeld, waarmee je heel lokaal een beetje kan sprayen, met directe afkoeling (door snelle verdamping van het middel) als gevolg.
Spuitbus in de ene- en soldeerbout in de andere hand 

[Frank 123]

Mooi opgelost  .

[Carl]

Een zeer mooi experiment Ferdinand 
Ik neem aan dat je met de soldeerbout de as warm maakt en dat daardoor het tandwiel aan elkaar smelt, of begrijp ik het niet goed

[meino]

Dag Ferdinand

Alhoewel ik zelf nog geen last heb van gescheurde tandwielen, heb ik toch wel een paar vraagjes. Hoe heb je de wielen van de as gehaald en hoe heb je ze bij het terug plaatsen weer gequarted gekregen.

Groet Meino

[Klaas Zondervan]

Zelf nog nooit last gehad van gebarsten tandwielen, maar als het ooit gebeurt dan is dit een interessante manier van repareren. Als het niet lukt is er nog niks verloren.
ik vraag me wel af, sluit de barst zich vanzelf, of moet je een beetje helpen door het tandwiel samen te knijpen?

[Ferdinand Bogman]

Het is niet zo dat de barst aan elkaar smelt, Carl. De binnenkant van het tandwiel (in het gat waar de as in zit), smelt. Door de spanning in het wiel probeert het zijn eigenlijke ronde vorm weer aan te nemen en komen de twee uiteinden van de barst naar elkaar toe.

Hierboven schrijf ik dat je eventueel met een pincet het tandwiel kunt dichtknijpen tijdens het solderen. Het stomme is, Klaas, dat ik niet meer weet of ik dat nu zelf ook gedaan heb .

Voor het loshalen van de wielen heb ik geen speciaal gereedschap, Meino. Daarmee is het een beetje een gok. Eerder heb ik de as uit het wiel getikt, maar dat kan bij deze wielstellen niet. Ik heb een tangetje om de as te gehouden (niet klemmend), tegen de binnenkant van het wiel. Daarna heb ik de as met de hand van het wiel getrokken. Ik heb daarbij niet gedraaid, omdat ik ervan uitging dat op de as-uiteinden dezelfde ribbels zitten als in het midden, waar het tandwiel zit. Op de foto's is te zien dat dat het geval is.

Dan moeten in de gaten in de wielen gleufjes zitten (gemaakt of gesleten door de druk). Daarvan heb ik gebruik gemaakt om de wielen weer in de juiste stand, gekwarteerd erop te zetten. Daarbij heb ik de goede stand afgekeken van de andere drijfwielen. Haal ze dus nooit allemaal tegelijk los en/of maak foto's, zodat je kunt zien hoe het hoort te zitten.
Om te voorkomen dat ik een zwabberwiel kreeg, leek het me het beste de wielen weer terug op de as te tikken zoveel mogelijk in het midden. Het wiel plaatst zich dan zoveel mogelijk zelf goed op de as. Dat is gelukt deze keer!

[meino]

Bedankt Ferdinand. Dat geeft wat moed om het toch ook eens te doen. Dat is nu niet nodig, maar ik zit wel eens naar andere stoomloks te kijken, maar het probleem van kwartering heeft me tot nu toe bij het meeste tegengehouden. Dit i.v.m. RP25 wielen.

Groet Meino

[Klaas Zondervan]

Hierboven schrijf ik dat je eventueel met een pincet het tandwiel kunt dichtknijpen tijdens het solderen. Het stomme is, Klaas, dat ik niet meer weet of ik dat nu zelf ook gedaan heb .

Dan ben ik niet de enige. Ik doe ook wel eens iets waarvan ik achteraf niet meer kan reconstrueren hoe ik het heb gedaan. In ieder geval kan het volgens mij geen kwaad om een beetje te helpen.

[puntenglijder]

Goed idee Ferdinand en het werkt ook nog.

Ga je het tandwiel nog van een laagje ( super ) lijm voorzien, of laat je het zo ?
Ik denk dat als je het tandwiel gaat belasten deze toch weer op de scheur uit elkaar gaat staan en zo de grip
op de as t.z.t. gaat verliezen.

Succes er mee.

Kees.

[Ferdinand Bogman]

Voorlopig laat ik het zo, Kees. Het tandwiel zit vastgesmolten aan de as. Ik schat in dat de krachten op het tandwiel niet zo groot zijn dat die de barst weer kunnen opentrekken.