Philotrain SS 801-935, spoor 0, op juiste spoorstaven (anno 1905)

[constant willems]

Enige tijd geleden kon ik aan een model spoor 0 komen van Philotrain, de locomotief uit de serie SS 801 - 935.
Aangezien ik nog niet in de gelegenheid ben om een baan te bouwen, kost nog al veel ruimte, besloot ik hem op een verantwoord plateau te plaatsen.
Daarvoor heb ik veel onderzoek gedaan naar de juiste railstaven, anno 1905, en de juiste bevestiging van de staven op de bielsen. Het mondde uit in een interessante zoektocht via verscheidene sites, en het uiteindelijke resultaat vind ik zeer geslaagd.

Zijn  er mensen die hier in geïnteresseerd zijn? Dan start ik het hele verhaal.
Constant

[Noordernet]

Informatie over het grote voorbeeld in oude tijden vind ik zeker interessant. Dat zal voor nog een paar mensen op dit forum gelden.

Je voetstuk voor de locomotief ziet er goed uit.


Wolter

[GerardvV]

Vertel, vertel..., altijd interessant.

[Klaas Zondervan]

Vertel eens wat meer over de spoorstaafbevestiging. Op de foto zie ik een plaat die aan de binnenkant met 2 kraagschroeven vast zit, en aan de buitenkant een spoorspijker. Deze constructie heb ik nooit eerder gezien, waar heb je dat gevonden?

[constant willems]

Dat was juist een hele zoektocht. Ik stuitte op een boek dat alleen maar over spoorstaven en hun bevestigingen gaat. Ik heb net zo lang gezocht totdat ik de juiste spoorstaven had en hun bevestigingen. En dan alleen aan het begin van de vorige eeuw en dan ook nog specifiek de hoofdlijnen. Zijlijnen hadden weer andere bevestigingen.
Maar dat ga ik allemaal uitleggen.
Constant

[constant willems]

Via Nico Spilt kreeg ik informatie over dit onderwerp.
De SS heeft veel railbevestigingen toegepast en uitgeprobeerd. Een aantal daarvan staat afgebeeld in “Terugblijk op vijftig jaren spoorweggebeuren in Nederland, maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen 1863-1913” Heruitgegeven door Noorderhoek in 1986.
In de periode van rond 1905 werden er voor de hoofdlijnen  onderlegplaten toegepast en werd de rails met kraagbouten vastgezet. Voor zijlijnen werden geen onderlegplaten toegepast.
Aan één kant, in dit geval de zeg maar binnenkant van de rails, werd op die onderlegplaat een klemplaat toegepast bevestigd met twee kraagbouten. Aan de andere kant werd zonder klemplaat een kraagbout toegepast. Maar die kraagbout is op schaal 0 zo klein dat dit nauwelijks met het blote oog is waar te nemen. Bovendien krijg je die ene kraagbout ook niet zo goed vast op schaal 0 dat alles blijft zitten.
De enige concessie die ik deed was die ene kraagbout vervangen door een spoorspijker. En dat zie je dus op de uitvergrote foto van de bevestiging.
Bijkomend probleem was hoe ik aan die juiste materialen kon komen. Met behulp van Jan Roos, die mij werd aangeraden door Nico Spilt, werd het een dagenlange zoektocht op eerst Engels sites, wat niets opleverde,  en daarna op een Duitse site; Wenz-modellbau.
Hier vonden we wat ik zocht.
Als je deze volgorde opvolgt kom je op het gevraagde artikel.
Wenz-modellbau  /  Alles für Spur 0 / Gleisbausätze /  Gleisbau 0 Regelspur / en tenslotte; sächsischer Oberbau.
De onderdelen die nodig waren voor het plateau werden toen besteld. Dat waren de railstaven, de onderlegplaten, de klemplaten, de spoorspijkers, de kraagbouten en een hoeveelheid bielsen van Abachihout.
Constant

[constant willems]

In de vorige aflevering ontbrak nog dit plaatje.
Constant

[GerardvV]

Jeetje, fraai. 

[Tomasso]

Wat grappig, deze constructie verwacht je niet. Ook het feit dat er geen glijplaten onder de rails liggen is bijzonder, maar wel leuk om te zien dat er zo geëxperimenteerd werd.

Wensenlijst: Rhijnboog, Groene BB, Zeppelin, de rest is bonus ;-)

[Klaas Zondervan]

Volgens mij ligt er juist wel een plaat onder de rail.

[constant willems]

Inderdaad, er ligt wel een plaat onder de rail.

Nu de constructie van het plateau.

Daarvoor nam ik een stukje MDF van 8 mm dik, met een formaat van 87 x 420 mm. Op die maat komt de loc het beste uit.  De aangeschafte bielsen hebben een maat van 60 x 3 x 6 mm. De hoogte is dus 3 mm. De bovenkant van de bielsen moet gelijk liggen met de bovenkant van de omranding van de grondplaat, dat is het mooiste gezicht. De hoogte van 3 mm is wat weinig om daar goed een grindbed tegen aan te kunnen leggen, dat wordt een te dunne laag.
Ik lijmde daarvoor onder elke biels een strookje triplex van 2 x 5 x 58 mm.
Hierdoor kom dus vast te taan wat de diepte van de “bak” moet zijn als de omranding er om heen is gemaakt. Hier dus 5 mm.
De omranding maakte ik van eikenhout. Als die gelijk moet komen met de onderkant van het MDF dan moet de hoogte dus minimaal 13 mm worden. Mooier is om die hoogte 15 mm te maken zodat naderhand het plateau steunt op de omranding en niet op het MDF. Bovendien heeft 15 mm net iets forser aanzicht dan 13 mm. Maar dat moet ieder voor zich maar bepalen.
Op de grondplaat lijmde ik, netjes in het midden, eerst alle strookjes triplex, met een hartafstand van 20 mm. Daarop kwamen de bielsen. Die worden door de leverancier (Wenzel-modellbau) geleverd in abachihout. Dit hout heeft een voor eikenhouten bielsen mooie structuur, het is bovendien vrij zacht. Voordat ik iedere biels aanbracht ging er eerst met een kleine staalborstel overheen om de nerven nog iets uit te diepen.
Toen de bielsen vastzaten schilderde ik ze met sterk verdunde matzwarte verf. Het effect wordt dan donkergrijs en de nerven komen goed uit.
Vervolgens werd de eiken rand er in verstek omheen gezet, en gelakt met een matte transparante lak. Niet de binnenkant van de bak lakken! Straks komt het ballastbed er in en dat is voorzien van houtlijm, dus die moet hechten aan de binnenkant van de bak.
Constant

[Tomasso]

Voor zijlijnen werden geen onderlegplaten toegepast.
Constant

Ik had dit gelezen en dat was blijven hangen. Maar goed, mooie constructie en mooie bielzen.

Wensenlijst: Rhijnboog, Groene BB, Zeppelin, de rest is bonus ;-)

[constant willems]

Het ballastbed met de rails.

Voor de ballast gebruikte ik fijn grind dat voor een habbekrats in een grote hoeveelheid bij een aquariumhandel is te krijgen.
Voor de ballast in die tijd moet geen scherp grind worden toegepast, dat is tegenwoordig het geval. Toen was het gewoon grind met ronde kanten. Normaal zijn het stenen van zo’n 5 cm doorsnede. Dus op schaal 0 moet dit hooguit 1,5 mm worden.
Omdat in dat aquariumgrind veel grind zit dat groter is moest ik eerst een zeefje maken. Een aluminium bakje met daarin talrijke gaatjes geboord van 1,5 mm bracht uitkomst.
De hoeveelheid werd bepaald door het gezeefde grind eerst in de bak van het plateau te deponeren waar de bielsen dus al in zitten.
Daarna werd een smurrie gemaakt van grind met verdunde houtlijm. Eén deel water, één deel houtlijm. Dat werd in de bak gegoten en netjes verdeeld over de ruimte, iets onder de rand van de omranding en uiteraard onder de bovenkanten van de bielsen.
Alle metalen onderdelen schilderde ik eerst in een roestkleur.
Het precisiewerk van het monteren van de onderlegplaten en de klemplaten was toen aan de beurt. Zorg er eerst voor dat de bovenkanten van de bielsen gelijk liggen.
Ik deed eerst één rail. Dus alle onderlegplaten precies op de juiste plek.
De kraagbouten op schaal 0 zijn zo klein dat ik eerst dacht dat de leverancier mij gewone spijkertjes had gestuurd. Toen ik daar op reageerde zei hij dat ik eerst eens de spijkers onder een sterk vergrootglas moest bekijken. En ja hoor, het klopte, het waren kraagbouten.

Vooraf boorde ik alle gaatjes, nadat ik de onderlegplaten met een druppeltje secondelijm op de bielsen had gelijmd.
Vervolgens werd de rails bevestigd met de spoorspijkers, en herhaalde dit alles zich aan de andere kant.
[


][/img]
Tenslotte bevestigde ik een verticale houten pen tussen de bielsen. Precies op de plek waar zich aan de onderkant van de loc een rond gat bevindt. Als de loc op het plateau staat verdwijnt die pen dus in dit gat en is de loc met de tender geborgd tegen het aflopen als het plateau een keer scheef gehouden wordt.
Voor wie dit ook wil maken: succes!
Constant
  [/i[


][/img]mg]

[Tom Z.]

Het kan zijn dat ik het antwoord hierboven over het hoofd heb gezien. Maar mijn vraag is: wat zijn in dit geval "de juiste spoorstaven" ?? Ben benieuwd!

[constant willems]

Bij Wenzelmodelbau kwamen we uit bij het type sächsischer Oberbau als het meest passend bij de railconstructies op hoofdlijnen rond 1905.  Het daar voorgestelde profiel Peco 100 bleek er het beste bij te passen. Op schaal 0 zullen de profielen elkaar niet veel ontlopen, dus het is al heel detaillistisch dat daar door Wenzelmodellbau al onderscheid in wordt gemaakt. Dus dat profiel heb ik gevolgd.
Constant