De IJmuider spoorlijn - korte geschiedenis en plaatjes

[Vislijn]

Het is december 1969. Vanaf de lange spoorwegovergang iets ten westen van station IJmuiden kijken we verder westwaarts. Op de voorgrond twee rangeerlantaarns, ook wel 'rouwbrieven' genoemd, die aangaven of het op dat moment veilig was om te rangeren. Verder naar achter het Visstation met daarvoor de overdekte laadperrons, waar een rijtje koelwagens wacht op belading. Het lange gebouw links is de vishal. Rechts zien we het dak van de locloods, met daarvoor een klein gebouwtje (ik denk een transformatorhuisje) waarop de tekst "Weest wijs, per spoor op reis!" te lezen was.

Foto Piet Korpershoek, Collectie Gemeente Velsen via NHA, no. 10562.

Het spoor dat vanuit het westen de locloods in liep lijkt op de bovenstaande foto al verdwenen al verdwenen. Hier, in 1960, was het er nog. Het spoor dat we hieronder rechts van de Hondekop met "proefsnor" zien, is er op de foto uit 1969 ook niet meer.



Foto R. Ankersmit, 20 februari 1960.

[Vislijn]

Velsen-IJmuiden Oost, bijna veertig jaar geleden:



Treinstel 676 staat op 24 september 1983, de laatste dag van de NS-reizigersdienst op de Vislijn, gereed voor vertrek richting IJmuiden. De hele dag zaten de treinen vol, veel mensen wilden nog één keer een ritje maken. 

Foto Leo van Leeuwen via Noord-Hollands Archief. Inventarisnummer NL-HlmNHA_1098_10542

[hrp]

Het slechte rijm van de vorige foto had kortom niet het beoogde effect. 

[Vislijn]

Haha, nee inderdaad! 

[Pauldg]

Wees wijs, koop een auto voor een leuke prijs

[hrp]

 
Beter rijm ook: wijs / prijs.

En voor trein kan je van alles invullen; fiets, auto, bus , KLM, ...

En NS hadden zo'n mooie leus: veilig, vlug en voordelig...

[Jeronimos]

Now everything seems so faded and jaded.

[Vislijn]

Het is er inderdaad niet in alle opzichten beter op geworden. En saaier is het zeker.


Aanstaande zondag is het veertig jaar geleden dat de NS-reizigersdienst op de IJmuider spoorlijn definitief werd opgeheven. Een treurige dag die veel mensen op de been bracht.



[Station IJmuiden. Treinstel 676 (Mat46-4) staat op zijn laatste dag in actieve dienst langs het enig overgebeleven perron gereed voor één van de laatste ritten naar Haarlem. Foto Beeldbank De Boer via NHA, NL-HlmNHA_1478_23446K01_03]



[Foto Beeldbank De Boer via NHA, NL-HlmNHA_1478_23446K01_05]



[Ook op Driehuis-Westerveld was het een drukte van belang. Er waren verschillende kraampjes en activiteiten. Hier rijdt hetzelfde treinstel weer terug richting IJmuiden. Veel mensen stonden gewoon in het spoor, op veel foto's van deze dag viel op dat men het niet zo nauw nam. Foto Ger Kwerreveld]



[Dat laatste is ook hier weer te zien. Een treinstel Plan V, waarvan ik me het nummer niet herinner, wisselde op die dag af met de 676. Het gaat hier in de richting Haarlem, binnen enkele ogenblikken zal de trein stoppen langs het westelijke perron van Driehuis-Westerveld. In het noorden zijn de overweg bij Velsen-Zeeweg en de abri op het perron goed te zien. De afstanden op de IJmuidenlijn waren klein. Foto Wim Beukenkamp.]

[Vislijn]

Vandaag, 24 september 2023, is het precies 40 jaar geleden dat de IJmuidenlijn door NS werd gesloten voor reizigersverkeer. Hieronder een mooi artikel uit Het Parool van 26 september 1983, gevolgd door een kleine foto-impressie van deze wat treurige dag.





[↑ Activiteiten bij Driehuis-Westerveld met treinstel 676. Foto H. Ploeger]



[↑ Station IJmuiden in de middag, met hetzelfde treinstel. Foto H. Ploeger]



[↑ Santpoort-Noord. De trein zal straks linksaf de IJmuidenlijn oprijden. Fotograaf onbekend]



[↑Tussen Westerveld en Santpoort-Noord. In de loop van de dag werd het weer steeds somberder. Foto W. Beukenkamp]



[↑ Treinstel 676 onderweg naar IJmuiden, in de boog ten noorden van Velsen-IJmuiden Oost. Fotograaf onbekend]



[↑ Julianakade. De trein is zojuist vertrokken naar eindbestemming IJmuiden. Fotograaf onbekend]



[↑ Tussen Velsen-IJmuiden Oost en Velsen-Zeeweg, gezien in noordelijke richting. Fotograaf onbekend]



[↑ Ook de vaste zaterdagse vistrein ontbrak die dag niet. Hier getrokken door loc 2247, ten noorden van Velsen-Zeeweg. Foto Leo van Leeuwen]



[↑ Halte Casembrootstraat, gezien in oostelijke richting. Foto Beeldbank De Boer via NHA, inventarisnummer NL-HlmNHA_1478_23446K01_12]



[↑ Vertrek richting Haarlem, halte Velsen-Zeeweg. Fotograaf onbekend]



[↑ Station IJmuiden, 's avonds laat. Beeldbank De Boer via NHA, nr. NL-HlmNHA_1478_23446K01_30]



[↑ De allerlaatste trein, afgeladen vol, staat gereed voor vertrek]



[↑ Foto Beeldbank De Boer via NHA, inv.nr. NL-HlmNHA_1478_23446K01_31]



[↑ Tijdens die laatste rit werd het treinstel vakkundig ontdaan van alles wat los en vast zat. Foto Beeldbank De Boer via NHA, inv.nr. NL-HlmNHA_1478_23446K01_39]



[↑ Beeldbank De Boer via NHA, nr. NL-HlmNHA_1478_23446K01_07]

Dat liefhebbers zich zouden ontfermen over onderdelen van het treinstel (dat zelf immers ook zijn laatste rit maakte) kwam voor NS en voor het treinpersoneel niet onverwacht, zo is te zien in de instructie die in een eerdere post in dit draadje te zien is: https://forum.beneluxspoor.net/index.php?topic=94916.msg3222401793#msg3222401793

[Daan!]

Mooie foto's!

En hoewel jammer, snap ik de beslissing om de lijn op te heffen. Er hadden anders al eerder andere keuzes gemaakt moeten worden.

[Vislijn]

Ik heb wel eens ergens gelezen dat er minstens duizend reizigers per dag nodig zouden zijn om de lijn rendabel te houden. De laatste jaren was het ruim minder dan de helft. Terwijl wel de bovenleiding uit 1927 hoognodig vervangen moest worden, een flinke investering. Hoe jammer ook, het was geen onbegrijpelijke beslissing.

[Vislijn]

In het Parool-artikel hierboven wordt geschreven dat het achteraf een historische blunder was om de Velsertunnel in 1957 niet op dezelfde plek als de oude spoorbrug aan te leggen, maar verder naar het oosten, waardoor de IJmuidenlijn een geïsoleerd, armetierig lijntje werd. Dit oostelijke tracé zou niet de voorkeur hebben gehad van NS of Rijkswaterstaat, maar zou zijn doorgedrukt door de gemeente Velsen, uit vrees voor wijziging van de waterstand in een villawijk en een park.



Toch een wat intrigerend verhaal. Ten eerste omdat de NS en Rijkswaterstaat zich dan zouden hebben laten ompraten door een lokale wethouder, maar vooral ook omdat ik me afvraag hoe de sporensituatie aan de zuidkant van het kanaal er dan zou hebben uitgezien. Als de tunnel op de plek van de oude spoorbrug zou zijn gekomen, zoals NS en RWS volgens het artikel hadden gewild, dan had Velsen-IJmuiden Oost een ondergronds station moeten worden, want de spoorlijn zou dan een stuk zuidelijker, waarschijnlijk al direct na Velsen-Zeeweg, moeten beginnen te dalen om op de juiste diepte uit te komen. Zoals het spoor richting de huidige Velsertunnel al direct na station Driehuis begint te dalen. Hoe zou dan de aansluiting van de lijn naar IJmuiden, die immers bij Velsen-IJmuiden Oost lag, eruit hebben gezien? Wél bovengronds, een station op twee niveau's? 

Of zou de slaperige halte Velsen-Zeeweg het overstapstation zijn geworden?

[Daan!]

Als de tunnel op dezelfde plek had komen te liggen als de spoorbrug, waren er twee opties voor de aantakking:
1. De zijtak langs het kanaal ook deels verdiepen om verdiept aan te sluiten.
2. De zijtak bovenlangs laten lopen en bij Zeeweg aansluiten op de hoofdlijn.

[Nullem]

Door de opmerking van Vislijn in reactie #1000 (!) herinner ik me opeens weer een gesprek dat ik in de vorige eeuw had met een medewerker van een van de gemeentes daar. Hij vertelde dat het tekort aan reizigers vooral een gevolg was van het busvervoer (NZH?), dat soms sneller en bijna altijd goedkoper was dan een treinritje. Vlak na de opheffing is in die regio de zone-indeling veranderd en uitgebreid, waardoor een busritje voor de meeste mensen ineens duurder werd dan het oorspronkelijke treinkaartje.

[Vislijn]

Zozo, 1000 reacties alweer in dit draadje, had ik nog niet eens gezien! Leuk! Ja, dat had ik ook eens gehoord, van die plotselinge prijsstijging van de buskaartjes, vlak na het opheffen van de spoorverbinding. Beetje concurrentie kan geen kwaad, zo zie je maar. De trein was natuurlijk veel leuker, maar een belangrijk voordeel van de NZH-bus boven de trein was ook dat die, in tegenstelling tot het spoor, door het nieuwe centrum van IJmuiden ging. De trein ging daar met een grote boog omheen, die had het oude gedeelte van IJmuiden als eindbestemming, dat in de oorlog zwaar geleden had en na de oorlog nooit meer zijn voormalige hoofdrol teruggekregen heeft.

Als de tunnel op dezelfde plek had komen te liggen als de spoorbrug, waren er twee opties voor de aantakking:
1. De zijtak langs het kanaal ook deels verdiepen om verdiept aan te sluiten.
2. De zijtak bovenlangs laten lopen en bij Zeeweg aansluiten op de hoofdlijn.

Inderdaad, dat lijken me de enige mogelijkheden. Voor de zijtak bovenlangs zou op het traject tussen Zeeweg en Velsen-IJmuiden Oost wel ruimte zijn geweest. Toch wel leuk om te bedenken hoe dat eruit had kunnen zien, en ik denk dat Velsen-IJmuiden Oost dan het eerste ondergrondse station van Nederland zou zijn geweest, en bovendien het eerste op twee niveau's. De andere optie zou volgens mij nog een stuk gecompliceerder zijn geweest, met de aftakking in de tunnel, het aftakkende spoor zou dan misschien net bij Casembrootstraat weer boven de grond zijn gekomen.

Jammer dat het niet zo gegaan is. Dan hadden in ieder geval de stations Westerveld, Zeeweg en Velsen-IJmuiden Oost nog bestaan. De aftakking naar IJmuiden zou ook dan vermoedelijk niet levensvatbaar zijn geweest.

Een argument voor de Velsertunnel op de plek waar die nu gesitueerd is, is dat de autotunnel van de A9/A22 ernaast ligt, die is tegelijk met de spoortunnel gebouwd. Die autotunnel had niet naast de spoortunnel gekund als die op de plek van de oude spoorbrug was gebouwd.