Arend naar de ZLSM

[Hans Reints]

Nederlands oudste stoomlocomotief naar de Miljoenenlijn

Stoomlocomotief “De Arend” was de eerste stoomlocomotief in Nederland en werd op 20 september 1839 in gebruik genomen met een rit op de eerste spoorlijn van Nederland van Amsterdam naar Haarlem. De Arend werd gebouwd in Engeland met een spoorwijdte was 1945 mm en topsnelheid van rond de 30 kilometer per uur. Helaas is de originele Arend niet bewaard gebleven, maar in 1938 heeft men ter ere van het honderdjarig bestaan van de spoorwegen in Nederland deze bijzondere replica gebouwd. De replica is in eigendom van het Nederlands Spoorwegmuseum in Utrecht en te bewonderen in 'De Grote Ontdekking', in deze belevingswereld neemt John Middlemis (de eerste machinist in Nederland) de bezoeker mee op een tocht door een Engels mijndorp en vertelt over het ontstaan van de stoomlocomotief in Engeland.

De stoomketel van de Arend is nodig toe aan een grote revisiebeurt om de stoomloc in de toekomst weer onder stoom te kunnen brengen en hiervoor moeten de vlampijpen vernieuwd worden. In Nederland zijn maar weinig organisaties waar nog steeds de benodigde kennis aanwezig is en de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM) is daar, met haar erkenning van de werkplaats (een grote bijzonderheid voor een museumspoorlijn), een van. Na een vraag van het Nederlands Spoorwegmuseum heeft ZLSM bekeken of het mogelijk is dit karwei voor hun te kunnen klaren. De kennis van vooral het verpijpen én de onderlinge samenwerking met het Nederlands Spoorwegmuseum heeft er toe geleid dat ZLSM dit karwei graag wil uitvoeren.

Direct na de pinksterdagen zal De Arend in het spoorwegmuseum in gereedheid worden gebracht voor transport en op woensdag 14 mei naar het Zuid-Limburgse Simpelveld worden vervoerd. In de werkplaats van ZLSM worden de oude vlampijpen uit de locomotief verwijderd en worden alle apendages gedemonteerd. De Arend verblijft voor demontage werkzaamheden ongeveer vier weken in Simpelveld en al deze tijd zal De Arend op reguliere ZLSM-rijdagen te zien zijn in de werkplaats te Simpelveld.

Na afloop van deze werkzaamheden wordt de stoomlocomotief teruggebracht naar het Spoorwegmuseum in Utrecht, waar de werkzaamheden in de belevingswereld ‘De Grote Ontdekking’ in twee weken worden afgerond. Te Utrecht worden de 100 vlampijpen gemonteerd en stoomdicht gerold in de voor en achterpijpenplaat. De vuurkist van de Arend is nog van koper en daarom moeten de uitstekende gerolde vlampijpuiteinden gekraald worden. Dit kralen is een bewerking waar met een kraalbeitel op een pneumatische hamer de uiteinden van de pijp haaks worden omgedreven tegen de pijpenplaat aan. Deze techniek is in Nederland bijna uitgestorven maar de ZLSM werkplaats heeft deze kennis en ook alle gereedschappen daarvoor en dat is dan ook de  reden waarom het Nederlands Spoorwegmuseum de ketelrevisie toevertrouwd heeft aan de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij.